Przy wiadomości do nauczyciela albo notatce dla dziecka łatwo zawahać się między dwiema formami. W poprawnym tekście napisz „wziąć”, choć podobne czasowniki i brzmienie mogą podsuwać inną końcówkę.
Poprawna forma to „wziąć”
- „Wziąć” jest poprawnym bezokolicznikiem.
- „Wziąść” uznaje się za formę niepoprawną we współczesnej polszczyźnie.
- W odmianie pojawiają się formy „wezmę”, „weź”, „wziął”, „wzięła”.
- „Wsiąść” to odrębny czasownik, na przykład „wsiąść do autobusu”.
W bezokoliczniku zapisz „wziąć”, nie „wziąść”
„Muszę ___ plecak na wycieczkę” - w takim zdaniu poprawna odpowiedź brzmi „wziąć”. Forma „wziąść” bywa podpowiadana przez podobieństwo do wyrazów „usiąść” czy „wsiąść”, ale w tym czasowniku końcówka wygląda inaczej.
Przyznam, że najlepiej działa tu sprawdzenie kilku form obok siebie: wziąć, wezmę, weź, wzięła. Widać wtedy, że dopisywanie „ś” do bezokolicznika nie pomaga w odmianie, tylko tworzy błędną postać.
„Wezmę” i „wzięła” pomagają zapamiętać pisownię
Jeśli zapis się waha, odmień czasownik w myślach. Powiedz: „jutro wezmę książkę”, „proszę, weź zeszyt”, „ona wzięła kredki”. Te formy prowadzą do bezokolicznika „wziąć”, a nie „wziąść”.
| Sytuacja | Co może mylić | Jak zapisać |
|---|---|---|
| Plan na jutro: „___ parasol” | Pokusa dopisania „-ść” | „wziąć parasol” |
| Prośba: „___ tę książkę” | Podobieństwo do „usiądź” | „weź tę książkę” |
| Opowieść o wczoraj: „___ kanapkę” | Niepewność co do odmiany | „wzięła kanapkę” lub „wziął kanapkę” |
| Wsiadanie do pojazdu | Pomylenie z czasownikiem „wziąć” | „wsiąść do autobusu” |
To ostatnie rozróżnienie jest przydatne w szkolnych zdaniach: można wziąć bilet, a potem wsiąść do pociągu. Jedna litera zmienia czasownik i sens całej czynności.
„Wziąść” spotyka się w dawnych tekstach, ale dziś nie jest poprawną formą
Można natrafić na zapis „wziąść” w starszej literaturze, więc łatwo pomyśleć, że warianty są równorzędne. Narodowe Centrum Kultury wyjaśnia jednak, że współczesna poprawna postać to „wziąć”, związana historycznie z dawnym czasownikiem „jąć”. Dawne użycie w tekście nie oznacza, że tę formę należy dziś powtarzać w wypracowaniu czy wiadomości.
To także dobry przykład dla dzieci, że język zmienia się w czasie: zapis spotkany u dawnego autora może różnić się od dzisiejszej normy. W szkolnej pracy najlepiej więc użyć formy „wziąć”, nawet jeśli w cytowanym utworze pojawia się inny zapis.
Krótka próba z „wezmę” rozstrzyga większość wątpliwości
Gdy dziecko pisze „Chcę wziąść nową książkę”, poproś o zmianę zdania na „Jutro ___ nową książkę”. Naturalnie pasuje tu „wezmę”, a bezokolicznik, którego szukamy, to „wziąć”. Taki przykład łączy pisownię z użyciem w zdaniu, zamiast zostawiać samą regułkę do wykucia.
Uważam, że to skuteczniejsza podpowiedź niż samo powtarzanie zakazanej formy: łatwiej zapamiętać zestaw „wziąć - wezmę - wzięła” niż zastanawiać się, czy dopisać „ś”. A gdy chodzi o wejście do środka, zapamiętaj osobne „wsiąść”.
Do zapamiętania wystarczą trzy formy
Przed oddaniem pracy lub wysłaniem wiadomości przywołaj w myślach: „wziąć, wezmę, wzięła”. Jeśli zdanie dotyczy zabrania, otrzymania albo przyjęcia czegoś, wybierz „wziąć”; jeśli opisuje wejście do pojazdu lub zajęcie miejsca, sprawdź, czy pasuje „wsiąść”.
