Dziecko pokazuje ci w zeszycie 8 + 8 : 4 · 2 i pyta, czy dobrze mu wyszło 12. Tobie wychodzi 9. Rację ma dziecko, bo mnożenie nie ma pierwszeństwa przed dzieleniem. Gdy stoją obok siebie, liczy się je od lewej: 8 : 4 = 2, potem 2 · 2 = 4, a na końcu 8 + 4 = 12.
Skąd u dorosłych bierze się wynik 9?
Ten błąd ma prostą przyczynę. Wielu z nas zapamiętało ze szkoły skrót „najpierw mnożenie i dzielenie, potem dodawanie i odejmowanie”. Z czasem w głowie zostaje sama kolejność słów, jakby mnożenie było ważniejsze od dzielenia.
Wtedy liczy się tak: 4 · 2 = 8, potem 8 : 8 = 1, a na końcu 8 + 1 = 9. Każdy krok z osobna jest policzony dobrze, ale cały wynik jest zły, bo dzielenie stało w działaniu wcześniej niż mnożenie. Przyznaję, że przy pierwszym spojrzeniu też policzyłam najpierw 4 · 2 i byłam pewna swojego wyniku.
Wynik 8 to efekt dodawania na samym początku
Drugi typowy błąd to liczenie wszystkiego po kolei, tak jak się czyta zdanie. Najpierw 8 + 8 = 16, potem 16 : 4 = 4, na końcu 4 · 2 = 8. Wygląda to logicznie, ale dodawanie musi poczekać na swoją kolej.
Gdyby autor zadania chciał, żeby dwie ósemki dodać najpierw, zapisałby je w nawiasie: (8 + 8) : 4 · 2. Bez nawiasu pierwsza ósemka po prostu stoi z boku, dopóki nie policzysz dzielenia i mnożenia.
Reguła, którą dzieci znają z lekcji
Mnożenie i dzielenie są równorzędne. Żadne z nich nie wygrywa z drugim. Kiedy stoją obok siebie, wykonujesz je w tej kolejności, w jakiej je czytasz, czyli od lewej do prawej. Tak samo traktuje się dodawanie i odejmowanie.
- Najpierw działania w nawiasach, jeśli są.
- Potem mnożenie i dzielenie, od lewej do prawej.
- Na końcu dodawanie i odejmowanie, również od lewej do prawej.
W naszym przykładzie wygląda to tak: 8 : 4 = 2, 2 · 2 = 4, 8 + 4 = 12. W polskich zeszytach dzielenie zapisuje się dwukropkiem, a mnożenie kropką. W internecie to samo zadanie krąży ze znakami ÷ i ×, ale zasada pozostaje ta sama.
Warto wiedzieć, dlaczego ten błąd tak długo nie wychodzi na jaw. Gdy mnożenie stoi przed dzieleniem, na przykład w 4 · 6 : 3, oba sposoby liczenia dają ten sam wynik. Pomyłka ujawnia się dopiero wtedy, gdy dzielenie jest pierwsze, tak jak w zagadce z ósemkami.
Jak sprawdzić to razem z dzieckiem?
Najlepiej przećwiczyć regułę na kilku krótkich działaniach. Niech dziecko liczy na głos, a ty pilnuj, czy idzie od lewej. W nawiasach są wyniki, które wychodzą przy typowych błędach.
- 12 : 3 · 2 = 8 (a nie 2, które wychodzi, gdy najpierw pomnożysz 3 · 2).
- 6 + 6 : 2 · 3 = 15 (a nie 7 ani 18).
- 20 − 8 : 4 · 2 = 16 (a nie 19 ani 6).
- 10 + 4 · 6 : 3 = 18. Tu mnożenie stoi pierwsze, więc nawet liczenie „najpierw mnożę” daje dobry wynik. Dobrze pokazać dziecku, czym ten przykład różni się od poprzednich.
Przy każdym błędnym wyniku zapytajcie, który krok poszedł nie tak. Zwykle chodzi o jedno z dwóch: mnożenie policzone przed dzieleniem albo dodawanie zrobione na początku.
Potem zamieńcie się rolami. Niech dziecko ułoży dla ciebie podobne działanie z dzieleniem przed mnożeniem i sprawdzi, czy dasz się złapać. Po kilku takich rundach reguła od lewej do prawej przestaje być szkolnym przepisem, a staje się nawykiem.
